Pasjonujący traktat o kolekcjonowaniu „Patrz pod nogi. O zbieraniu rzeczy” Kory Tei Kowalskiej z tytułem Literackiej Książki Roku. Wypełniająca ważną lukę w dyskursie historycznym monografia Sylwii Bykowskiej „Między migracją a integracją. Społeczeństwo Gdańska w latach 1945–1960” z nagrodą w kategorii Pomorska Książka Roku. Gdański poeta, krytyk i wydawca Zbigniew Joachimiak uhonorowany za całokształt pracy literackiej. Poetka i badaczka literatury Adela Kuik-Kalinowska laureatką Kaszubskiej Nagrody Literackiej. „Kairos” Macieja Siembiedy ulubioną książką czytelników i czytelniczek.
LAUREATKI I LAUREACI
Decyzją jury nagrody w poszczególnych kategoriach otrzymali:
LITERACKA KSIĄŻKA ROKU: Kora Tea Kowalska „Patrz pod nogi. O zbieraniu rzeczy” (wyd. Karakter, 2024)
W swoim zbiorze esejów Kora Tea Kowalska rozpatruje różne sposoby rozumienia kolekcji oraz naszych z nimi relacji. Powołuje się przy tym na teorie wysnute przez nauki humanistyczne i na własne doświadczenia. Przekonuje, że kolekcja nic nie musi: liczy się tylko nasz osobisty do niej stosunek, satysfakcja z poszukiwania i zmysłowego piękna przedmiotów. Ta pasjonująca opowieść o rzeczach jest jednocześnie filozofującą narracją o życiu i potrzebach, przemijaniu i pamięci. W warstwie językowej nagrodzony zbiór zachwyca.
W laudacji prof. dr. hab. Edmunda Kizika wybrzmiało: „To zbiór pasjonujących esejów, połączonych ze sobą opowieścią o szaleństwie zbierania różnorodnych materialnych przejawów ludzkiej aktywności. Banalne drobiazgi leżące pod ziemią, zgubione lub wyrzucone, połamane i pokruszone. Niepotrzebne świadectwa czasów dokonanych oraz ludzi, którzy owe rzeczy niegdyś wykonali, używali i niszczyli. (…) Fragmenty dawnych rzeczy opowiadają historie swoje i cudze, ujawniają przebrzmiałe emocje, powidoki dawnej codzienności zwykłych ludzi. Patrząc pod nogi otrzymujemy antymuzealną pochwałę banalności”.
Odbierając nagrodę Laureatka powiedziała: „Jest mi bardzo miło odebrać to wyróżnienie od mojego miasta. Tu urodziłam się, dorastałam, pracuję. Tutaj właśnie zadziało się wszystko, co opisałam w książce. Trudna jest i poruszająca relacja między rzeczami a zarwaną historią Gdańska i tym bardziej się cieszę, że książka została przez Państwa doceniona”.
KORA TEA KOWALSKA – archeolożka i kulturoznawczyni, wykładowczyni akademicka. Zajmuje się teorią i praktyką kolekcjonerstwa. Współpracuje z wieloma instytucjami kultury, współtworząc kolekcje, projekty kulturalne, wystawy i instalacje artystyczne. Jest autorką tekstów z zakresu historii kultury materialnej, zajmuje się także historią dizajnu oraz dokumentacją zabytków powojennego modernizmu. Kolekcjonerka rzeczy wyrzuconych i nieoczywistych, ekspertka w programie telewizyjnym o antykach i kolekcjonerach oraz autorka strony @odrzeczysklad.
Wszystkie pozycje nominowane w kategorii Literacka Książka Roku 2025:
Magdalena Grzebałkowska „Dezorientacje. Biografia Marii Konopnickiej” (Znak 2024);
Roksana Jędrzejewska-Wróbel „12 dni. Rodzinny patchwork” (WiMBP 2024);
Kora Tea Kowalska „Patrz pod nogi. O zbieraniu rzeczy” (Karakter 2024);
Urszula Morga „Fundamenty” (Miejski Dom Kultury w Radomsku 2024);
Maciej Siembieda „Kairos” (Agora 2024).
POMORSKA KSIĄŻKA ROKU: Sylwia Bykowska „Między migracją a integracją. Społeczeństwo Gdańska w latach 1945–1960” (IH PAN, 2024)
W nagrodzonej książce historyczka Sylwia Bykowska przygląda się procesowi formowania się społeczności Gdańska po II wojnie światowej. Bada skąd i dlaczego przybywali do Gdańska nowi mieszkańcy oraz śledzi złożone procesy integracyjne, jakie zachodziły w tworzącym się społeczeństwie. Zadaje pytania o bagaż kulturowy przybyszów i opisuje, jak wyglądało wspólne życie na gruzach. Łączy przy tym plan historyczny z naukami społecznymi i sięga po bogate źródła, wypełniając swoją monografią lukę w dotychczasowych badaniach.
W laudacji Dagny Kurdwanowska wskazała: „Ta książka to przede wszystkim klucz do zrozumienia procesu kształtowania się współczesnej tożsamości Gdańska. Nagrodzona pozycja przypomina, że miasto, choć historycznie stare, wciąż się zmienia, a jego siła i unikatowość wynikają także ze złożoności i różnorodności procesów migracyjnych oraz integracyjnych opisywanych w tej monografii”.
Wzruszona Laureatka podkreśliła, że jej książka dotyczy wszystkich mieszkańców Gdańska. Za „wsparcie i nieustającą inspirację” podziękowała swoim kolegom i koleżankom z Instytutu Historii PAN. Książkę zadedykowała Prezydentowi Pawłowi Adamowiczowi, który osobiście wspierał powstanie publikacji.
dr SYLWIA BYKOWSKA – adiunkt w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN. Badaczka historii społecznej Gdańska i Pomorza w XX w., wśród jej zainteresowań badawczych znajdują się m.in.: dzieje miast Pomorza, pamięć historyczna, procesy społeczno-demograficzne na Ziemiach Zachodnich i Północnych, a także historia samorządu lokalnego. Autorka prac z dziejów powojennej Polski m.in. monografii poświęconej „Rehabilitacji i weryfikacji narodowościowej w województwie gdańskim ludności polskiej po II wojnie światowej”(2012).
Wszystkie pozycje nominowane w kategorii Pomorska Książka Roku 2025:
Sylwia Bykowska „Między migracją a integracją. Społeczeństwo Gdańska w latach 1945–1960” (IH PAN 2024);
Stefan Chwin „Mój Gdańsk” (WiMBP 2024);
Aleksandra Kozłowska „Ambulans jedzie na wieś. Śladami wędrownych wyrwizębów” (Znak 2024);
Zbigniew Opacki, Dagmara Płaza-Opacka „Tadeusz Wenda. Budowniczy portu Rzeczypospolitej” (Muzeum Miasta Gdyni i Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2024);
Piotr Paluchowski „Od astrologii i astromedycyny do popularyzacji nauki. Wiedza o niebie w drukach kalendarzowych Prus Królewskich (XVI-XVIII w.)” (Instytut Kaszubski 2024).
POMORSKA NAGRODA LITERACKA ZA CAŁOKSZTAŁT PRACY LITERACKIEJ
Nagrodą za całokształt twórczości wyróżniony został poeta i tłumacz, krytyk i redaktor, wydawca i antykwariusz – Zbigniew Joachimiak.
W laudacji Władysław Zawistowski przypomniał, że Laureat „Już w latach 70. stał się jednym z liderów gdańskiego »boomu poetyckiego«, współautorem sławnej antologii »Nowy transport posagów”, akuszerem grupy Wspólność i pokolenia »nowej prywatności«. Był jednym z redaktorów – obok Stefana Chwina, Anny Czekanowicz, Zbigniewa Majchrowskiego i Stanisława Rośka – legendarnych »Litterariów«, być może pierwszego naprawdę niezależnego pisma młodoliterackiego w powojennej Polsce (a na pewno na Wybrzeżu) oraz kolejnych czasopism – »Punktu«, »Integracji«, »Autografu«, a od 20 lat »Migotań«, których jest założycielem, wydawcą i redaktorem naczelnym”.
Silna obecność Joachimiaka w grupie literackiej Wspólność w zasadniczy sposób wpłynęła na percepcję jego twórczości. Programowy zwrot ku literackiej i osobistej autonomiczności, głoszony przez grupę, znalazł w jego dziele wyraźną reprezentację. Intymność wpisana w poezję Laureata pozbawiona jest cech ekshibicjonizmu – otwierając się na czytelników, szanuje osobność każdego i każdej z nas.
Odbierając nagrodę, Laureat podziękował wszystkim czytelnikom swoich wierszy. „Jeszcze zamierzam coś niecoś zrobić”, dodał z humorem i poruszeniem.
KASZUBSKA NAGRODA LITERACKA
Poetka i literaturoznawczyni Adela Kuik-Kalinowska została uhonorowana Kaszubską Nagrodą Literacką. Laureatka urodziła się w Bytowie, dzieciństwo spędziła w Rekowie, studiowała w Gdańsku, a od lat spełnia się jako wykładowczyni słupskiej Akademii Pomorskiej. Mimo licznych zainteresowań badawczych, szczególne miejsce w jej dorobku naukowym – ale też twórczości poetyckiej – mają rodzinne Kaszuby.
W laudacji dr Bożena Ugowska wskazała na szczególny walor poezji Laureatki: „Wśród współczesnej liryki kaszubskiej utwory Adeli Kuik-Kalinowskiej charakteryzują się autentycznym przeżyciem świata z jego złożonością, paradoksami, a często także z jego tragiczną (…). Jest to twórczość podejmująca się wielu tematów: począwszy od kontekstu osobistego, emocjonalnego, historycznego, mitycznego, onirycznego, realistycznego, a skończywszy na tematyce religijnej i metafizycznej. To złożona literatura, osnuta wizją i oniryzmem, będąc przykładem twórczości obrazowej, zmysłowej i ożywiającej świat dzieciństwa.”
Laureatka w podziękowaniach wygłoszonych w języku kaszubskim zaznaczyła, jak wielkie znaczenie ma dla niej docenienie i wyróżnienie jej twórczości poetyckiej.
NAGRODA PUBLICZNOŚCI: Maciej Siembieda „Kairos” (Agora 2024)
Pomorskiej Nagrodzie Literackiej towarzyszy plebiscyt publiczności. Od 4 do 23 września, korzystając z kilku opcji głosowania, czytelnicy wybierali spośród nominowanych swoją ulubioną książkę – została nią powieść „Kairos” Macieja Siembiedy.
Po świetnych „Katharsis” i „Nemezis” w trylogii greckiej Macieja Siembiedy pojawił się finałowy „Kairos” – powieść, którą uznano za godne zamknięcie ukochanej sensacyjno-historycznej serii. Autor prowadzi nas przez cztery dekady i kilka krajów, gdzie Wielka Historia – nawigatorka tej podróży – plącze losy stryjecznych braci Pykos. Wśród gęstniejących konfliktów i osobistych zmagań bohaterowie powieści stają przed wyborami dookreślającymi ich charakter. Maciej Siembieda raz jeszcze dowiódł swojego talentu do tworzenia wielowarstwowych, inteligentnych i trzymających w napięciu opowieści.
MACIEJ SIEMBIEDA – jeden z najpopularniejszych twórców powieści sensacyjnych w Polsce. Autor serii książek, których bohaterem jest ekspert od śledztw historycznych – Jakub Kania oraz polsko-greckiej trylogii. W dorobku ma też thriller historyczny „Gambit”. Zanim zaczął pisać powieści przez trzy dekady był reporterem prowadzącym śledztwa historyczne. Znakiem rozpoznawczym Siembiedy jest budowanie sensacyjnych opowieści na kanwie rzeczywistych zdarzeń.
O NAGRODZIE „Wiatr od morza”
Ustanowiona w 2018 roku nagroda wyróżnia wartościowe książki beletrystyczne, naukowe i popularnonaukowe, których autorzy i/lub tematyka wiążą się z Pomorzem. Pozycje nominowane są w dwóch kategoriach: Literacka Książka Roku oraz Pomorska Książka Roku. W każdej edycji jury przyznaje także Nagrodę za Całokształt Pracy Literackiej, a czytelnicy i czytelniczki – Nagrodę Publiczności.
Otwierając galę wręczenia nagród, Marszałek Województwa Pomorskiego Mieczysław Struk zwrócił uwagę, że wyróżnienie stanowi dowód uznania dla twórców specjalizujących się w różnych dziedzinach: „Pomorska Nagroda Literacka promuje i docenia pracę pisarzy, reportażystów, dziennikarzy, dramatopisarzy, historyków, bibliotekarzy”. Podkreślił przy tym wysiłek jury, którego członkowie i członkinie każdego roku zapoznają się z setkami pozycji.
W tegorocznej edycji do PNL zakwalifikowanych zostało 425 książek wydanych w 2024 roku. Oceniało je jury w składzie: dr Katarzyna Banucha, prof. dr hab. Edmund Kizik, Dagny Kurdwanowska, dr hab. prof. UG Katarzyna Szalewska, Władysław Zawistowski (przewodniczący). We wrześniu ogłoszone zostały książki-finalistki w obu kategoriach.
Nagrodę stanowi statuetka „Wiatr od morza” z mikołajkiem nadmorskim – symbolem wyróżnienia. Jej autorem jest prof. Jacek Zdybel. Nagroda ma również wymiar finansowy: laureaci otrzymują po 20 tys. zł. Nagroda Publiczności ma charakter honorowy.
Gali PNL towarzyszy wręczenie Kaszubskiej Nagrody Literackiej, której operatorem jest Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie. Jego dyrektorka, Aleksandra Sielicka, zaznaczyła, że „dla Kaszubów literatura to nie tylko wyraz artystycznej ekspresji, ale też forma trwania, znak, ze kultura i język regionu są wciąż żywe, że się rozwijają i dają możliwość bogatej i wielowymiarowej wypowiedzi”. W skład jury KNL wchodzą: Bogumiła Cirocka, dr Dariusz Majkowski oraz dr Bożena Ugowska (przewodnicząca).
